در حال حاضر، استفاده از پلتفرم های تاکسی آنلاین در شهرهای مختلف ایران، به یک امر روزمره تبدیل شده است. راحتی، سرعت و قیمت های ظاهراً مناسب، این پلتفرم ها را به گزینهای ترجیحی برای بسیاری از مسافران تبدیل کرده است. ولی یک چیزی این وسط هست که کمتر کسی به آن توجه می کند، چیزی که پنهان است و پلتفرم ها هم دوست ندارند زیاد در مورد آن حرف بزنند. برگشت خالی و بحران های آن است.
تصور کنید راننده ای از تهران به اصفهان مسافری را برساند. بعد چی؟ باید برگردد تهران؟ این یعنی یک مسیر برگشت خالی، بدون مسافر و با هزینه سوخت و استهلاک ماشین! و این مسئله، مخصوصاً توی مسیرهای بین شهری، از اهمیت زیادی برخوردار است. پس، بیایید کمی عمیقتر این موضوع رو بررسی کنیم و ببینیم این برگشت خالی دقیقاً چه تاثیری روی جیب ما و اقتصاد حمل و نقل دارد؟ و چرا این پلتفرمها ترجیح میدهند در موردش سکوت کنند؟
برگشت خالی چیست و از چه نظر اهمیت دارد؟
برگشت خالی یعنی همان سفرهای بدون مسافر که راننده مجبور میشود برای پیدا کردن مسافر بعدی برگردد. مثل این است که شما با ماشین از یک شهر به شهر دیگه برید فقط برای اینکه یک جای خالی رو پر کنید! طبق گزارش های (موسسه مطالعات و تحقیقات حمل و نقل کشور) میزان برگشت خالی در مسیرهای بین شهری میتواند تا 30% از کل مسافت پیموده شده توسط رانندگان را تشکیل دهد.
حالا چرا این مسئله در مسیرهای بین شهری اهمیت ویژهای پیدا میکند؟ خب، چون یک سری هزینه ها وجود داره که راننده باید از یک راهی اینها را پوشش بدهد.
در سفرهای یک طرفه، هزینه واقعی سفر شامل موارد زیر است:
- هزینه بنزین: واضح ترین مورد!
- استهلاک ماشین: سایش قطعات، خستگی موتور و… از پیامد های مسافت های طولانی و رانندگی مداوم است.
- هزینه نگهداری: مثل سرویس دورهای و تعویض روغن.
- حق الزحمه راننده: راننده هم باید درآمدی به صرفه داشته باشد، در غیر این صورت دیگه انگیزهی فعالیت نخواهد داشت.
این هزینهها باید از یک جایی تامین شوند. معمولاً این هزینهها به صورت مستقیم توی قیمت سفر بهتون نشون داده نمیشود، بلکه به صورت غیر مستقیم، توی قیمتهای دیگه یا کیفیت خدمات تاثیر می گذارد.
قیمت های ظاهری در برابر واقعیت!
خیلی وقت ها فکر میکنیم قیمت تاکسی آنلاین خیلی به صرفه است، ولی این قیمت ها معمولاً فقط بخشی از داستان رو نشان میدهند. وقتی پلتفرمی به شما قیمتی پایین ارائه میدهد، ممکن است در ازای آن، راننده مجبور شود هزینه برگشت خالی رو از طریق کاهش کیفیت خدمات یا افزایش قیمت برای مسافران دیگه پوشش بدهد. تحقیقات (مرکز تحقیقات و توسعه حمل و نقل شهری) نشان میدهند که این روش قیمت گذاری، میتواند منجر به ایجاد بیعدالتی و کاهش رضایت مندی مسافران شود.
بیاید یک مثال ساده بزنیم: فرض کنید راننده ای از قم به تهران مسافر می برد. بعد از رساندن مسافر، باید برگردد قم. اگر مسافر بعدی رو سریع پیدا نکند، مجبور میشود زمان زیادی رو صرف رانندگی بدون مسافر کند. این یعنی هزینه بیشتر برای راننده و ممکن است در نهایت این هزینه روی دوش مسافران بعدی بیفتد.
سکوت پلتفرم ها درباره برگشت خالی چه چیزی را بیان میکند؟ و چرا شفاف نیستند؟
حالا سوال اینجاست: چرا پلتفرمها دوست ندارند در مورد برگشت خالی با ما صحبت کنند؟ دلیل این کار، ترس از کاهش تقاضا است. اگر مسافر متوجه شود که بخشی از هزینه سفر، صرف پوشش هزینه برگشت خالی راننده میشود، ممکن است از استفاده از این سرویس منصرف شوند! چه کسی دوست دارد بخشی از هزینه ای که میدهد، صرف یک مسیر خالی شود؟
ولی در واقع، شفافیت توی این موارد میتوناند اعتماد مشتری رو جلب کند. اگه پلتفرم ها به طور واضح نشون دهند که چطور هزینه ها رو محاسبه میکنند، مسافرا میتوانند انتخاب آگاهانه تری داشته باشند. حتی خبرگزاری اقتصاد در مقاله ای بیان کرده که شفاف سازی هزینهها میتواند منجر به کاهش تقاضا شود، اما در بلند مدت، اعتماد مشتریان را افزایش دهد.
پیامدهای بحران برگشت خالی چیست؟
این بحران پیامد های فراگیری برای چه راننده چه مسافر و حتی پلتفرمها دارد که در جدول زیر گسترده تر به آن پرداخته ایم.
جدول پیامد های بحران برگشت خالی برای رانندگان، پلتفرم های آنلاين و مسافران:
| مورد | پیامد بحران برگشت خالی |
| رانندگان | رانندگان بخشی از درآمد خود را از سفر های برگشت خالی از دست میدهند. این مسئله میتواند منجر به کاهش انگیزه – افزایش نارضیاتی و در نهایت ترک پلتفرم شود. |
| پلتفرم ها ی آنلاین | افزایش نارضایتی رانندگان در نتیجه میتواند منجر به کاهش تعداد رانندگان فعال در پلتفرم ها شود. این مسئله میتواند باعث افزایش زمان انتظار مسافران و کاهش کیفیت خدمات شود. |
| مسافران | مسافران هزینه های بیشتری را برای سفر های خود پرداخت میکنند بدون اینکه از دلیل این افزایش قیمت ها آگاه باشند. همچنین ممکن است با کاهش کیفیت خدمات نیز مواجه شوند. |
راهکارهای مقابله با بحران برگشت خالی چیست؟
برای مقابله با بحران برگشت خالی، میتوان از راهکارهای زیر استفاده کرد:
· شفاف سازی قیمتها
پلتفرمها باید هزینههای برگشت خالی را به طور شفاف در قیمتهای خود نمایش دهند. این کار میتواند به افزایش اعتماد مسافران و کاهش مقاومت در برابر پرداخت هزینههای واقعی سفر کمک کند.
· ایجاد انگیزه برای سفرهای رفت و برگشت
برای افزایش بهره وری سفر و به حداقل رساندن سفرهای یک طرفه، پلتفرمهای ارائه خدمات تاکسی رانی آنلاین میتوانند از طریق ارائه تخفیفهای ویژه یا انگیزه های مشابه، مسافران را به انجام سفرهای رفت و برگشت تشویق نمایند. این اقدام به کاهش سفرهای تکراری و حفظ منابع نیز کمک خواهد کرد.
· بهینه سازی مسیریابی
پلتفرم ها میتوانند از الگوریتمهای پیشرفته مسیریابی استفاده کنند تا رانندگان را به سمت سفرهای برگشت هدایت کنند. اتفاقا بحث ترند این روزا یعنی هوش مصنوعی نقش قابل توجهی در بهینه هسازی مسیریابی دارد.
· اشتراک گذاری سفر
با هدف بهبود بهره وری ناوگان حمل و نقل عمومی و کاهش هزینههای عملیاتی، پیشنهاد میشود پلتفرمهای دیجیتال مرتبط، امکان اشتراک گذاری سفر را برای مسافران فراهم آورند. از این طریق، امکان تقسیم هزینههای برگشت خالی (مانند کرایه بنزین و استهلاک خودرو) بین چند مسافر که مسیر مشابهی را طی میکنند، انجام شود. این رویکرد در کاهش هزینههای رانندگان، کاهش ترافیک و آلودگی هوا نیز نقش ایفا خواهد کرد. اجرایی سازی این طرح نیازمند تطبیق با قوانین و مقررات مربوطه و همچنین، تضمین امنیت و آرامش خاطر مسافران خواهد بود.
· ایجاد زیرساختهای مناسب
گسترش شبکه اتوبوسرانی، احداث خطوط مترو و ارتقای کیفیت خدمات موجود، بهطور مستقیم در کاهش وابستگی به سفرهای تاکسی آنلاین و در نتیجه، بهینه سازی استفاده از منابع و کاهش ترافیک شهری موثر خواهد بود. این اقدام در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان صورت میپذیرد.
بیشتر بخوانید: چگونه یک راننده تازه کار در تاکسی اینترنتی به راننده حرفه ای تبدیل میشود؟ راهنمای مرحله به مرحله
نقش هوش مصنوعی در بهینه سازی مسیرهای تاکسی برای پلتفرم ها چیست؟
هوش مصنوعی با استفاده از الگوریتمهای مختلف و دادههای زیادی که جمعآوری میکند، میتواند مسیرها رو به شکل خیلی هوشمندانه تری بهینه کند. این دادهها شامل:
1. دادههای ترافیکی زنده
هوش مصنوعی بهطور مداوم اطلاعات ترافیکی رو از منابع مختلف (مثل GPS گوشیهای مسافران و رانندهها) جمعآوری میکند و میتواند بهترین مسیر رو با توجه به ترافیک لحظهای انتخاب کند.
2. الگوهای ترافیکی تاریخی
هوش مصنوعی الگوهای ترافیکی رو در طول زمان یاد میگیرد (مثلاً اینکه خیابان X همیشه در ساعت Y شلوغ است) و میتواند مسیرها رو طوری برنامه ریزی کند که این موضوع در برگشت با مسافر اهمیت زیادی دارد.
3. پیش بینی تقاضا
هوش مصنوعی میتواند تقاضا برای تاکسی رو در مناطق مختلف پیشبینی کند (مثلاً میداند که بعد از ساعت کاری تقاضا در مرکز شهر بیشتر میشود) و رانندهها رو به آن مناطق هدایت کند.
نتیجه گیری
بحران برگشت خالی، یک چالش جدی و پنهان در صنعت تاکسی آنلاین است که اثرات نامطلوبی بر همه از جمله – رانندگان، پلتفرمها و مسافران – به همراه دارد. این وضعیت، به ویژه در مناطق با ترافیک بالا یا تقاضای پایین، میتواند برای رانندگان به معنای کاهش شدید درآمد و افزایش هزینههای خودرو باشد .از سوی دیگر، در پلتفرمهای تاکسی آنلاین باعث رقابت ناسالم بین رانندگان برای کسب مسافرین کم تعداد، هزینهها را بالا میبرد و سودآوری پلتفرم را تحت تاثیر قرار میدهد.
در این متن سعی کرده ایم تا حد امکان راه حلهای متعددی برای مقابله با این بحران ها را پیشنهاد کنیم. افزایش آگاهی عمومی در مورد بحران برگشت خالی و راهکارهای مقابله با آن، میتواند به ایجاد یک فرهنگ مسئولانه در بین رانندگان و مسافران کمک کند. با همکاری و تعامل بین همه ذینفعان، میتوان این چالش را حل کرد و صنعت تاکسی آنلاین را به سمت شفافیت، عدالت و کارایی بیشتر حرکت داد.
سوالات متداول
- هوش مصنوعی چطور مسیر هارو بهینه یابی میکند؟ با یادگیری ماشینی، شبکههای عصبی و بهینه سازی ترکیبی نقش مهمی در بهینه سازی مسیر های رانندگان دارد.
- نقش بیمه در بحران برگشت خالی تاکسی ها چیست؟ بیمه نقش خیلی مهمی در تامین امنیت و رفاه رانندگان تاکسی ایفا میکند، به ویژه در شرایطی که شغل رانندگی با خطرات مختلفی همراه است. پوشش ریسک های رانندگان از طریق بیمه میتواند به کاهش مشکلات و نگرانی آنها کمک کند.
- برخی از راهحلهای پیشنهادی در حل بحران برگشت خالی چیست ؟علاوه بر نکات گفته شده در مقاله، محدود کردن تعداد تاکسیهای جدید، تسهیل فرآیند بازنشستگی تاکسیهای فرسوده، و استفاده از تشویق های اقتصادی برای رانندگان.
